Dysinformacja na zamówienie: 27 operacji powiązanych z firmami PR od 2011 roku

Od 2011 roku co najmniej 27 operacji informacyjnych w internecie przypisano częściowo lub w całości firmom PR lub marketingowym. Z tego 19 miało miejsce tylko w 2019 roku. Dane pochodzą z przeglądu BuzzFeed News, który analizował usuwanie treści z platform oraz śledztwa firm zajmujących się bezpieczeństwem i badaniami. Materiał powstał we współpracy z The Reporter, tajwańskim serwisem dziennikarskim.

Nathaniel Gleicher, szef polityki cyberbezpieczeństwa w Facebooku, powiedział BuzzFeed News, że „profesjonalizacja oszustwa” jest rosnącym zagrożeniem. „Szersza koncepcja operacji dezinformacyjnych i wpływowych istnieje od dłuższego czasu, ale w ciągu ostatnich kilku lat obserwujemy wzrost firm, które budują swój model biznesowy wokół oszustwa” – stwierdził.

Najwyraźniejszym indywidualnym przypadkiem z dokumentacji jest Peng Kuan Chin, 32-latek, który pokazał The Reporter swój „Automatyczny System Zbierania Kontentu Farmowego”. Serwery przeszukiwały internet w poszukiwaniu chińskich artykułów i postów. System przeorganizowywał słowa w nowy tekst. Zestaw stron internetowych, którymi zarządzał, publikował je, podczas gdy tysiące fałszywych kont w mediach społecznościowych rozpowszechniały je w feedach newsowych, aplikacjach do wiadomości i wynikach wyszukiwania. „Rozwinąłem to, aby manipulować opinią publiczną” – powiedział Peng. Jego klientami, jak twierdzi, są firmy, marki, partie polityczne i kandydaci w Azji. „Klienci mają pieniądze, a mnie jest obojętne, co kupują”.

Firma Penga, Bravo-Idea, nie działa w próżni. Archimedes Group, izraelska firma, budowała sieci setek stron, kont i grup na Facebooku na całym świecie. Na swojej stronie internetowej chwalili się, że będą „używać każdego narzędzia i wykorzystywać każdą przewagę, aby zmienić rzeczywistość zgodnie z życzeniami naszych klientów”, według raportu BuzzFeed News. W Mali prowadzili fałszywą stronę fact-checkingową, twierdzącą, że jest prowadzona przez lokalnych studentów. W Tunezji prowadzili stronę zatytułowaną „Stop a la Desinformation et aux Mensonges”. W Nigerii prowadzili strony zarówno popierające, jak i krytykujące byłego wiceprezydenta Atiku Abubakara; badacze zasugerowali, że strona pro-Abubakar „prawdopodobnie miała na celu identyfikację jego zwolenników, aby później celować w nich treściami anty-Abubakar”.

Na Ukrainie firma Pragmatico zatrudniała dziesiątki młodych, cyfrowo sprawnych osób, które publikowały pozytywne komentarze o klientach na fałszywych kontach na Facebooku, podaje raport. W Polsce Cat@Net zarządzał sieciami fałszywych kont na Twitterze, obsługiwanych przez pracowników z niepełnosprawnościami pracujących z domu. Zatrudniano ich, ponieważ agencja mogła płacić im stawki poniżej rynkowych, podczas gdy oni otrzymywali dotacje rządowe. Zgłoszenia Investigate Europe wykazały również, że Cat@Net wykonywał pracę dla jednej z najwybitniejszych agencji PR w Polsce, Art-Media. Firma zaprzeczyła współpracy z Cat@Net.

Model komercyjny nie jest ograniczony do jednego regionu. Pod koniec grudnia Twitter usunął ponad 5 000 kont, które według firmy były częścią „znaczącej operacji informacyjnej wspieranej przez państwo” w Arabii Saudyjskiej, prowadzonej przez firmę marketingową Smaat. Tego samego dnia Facebook ogłosił usunięcie setek kont, stron i grup zaangażowanych w „zagraniczne i rządowe ingerencje” w imieniu rządu Gruzji. Facebook przypisał tę operację agencji reklamowej Panda w Gruzji oraz rządzącej partii w tym kraju. Podobne usunięcia i śledztwa obejmowały firmy w Izraelu, Egipcie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, na Ukrainie, w Brazylii, Indonezji i Polsce.

Cindy Otis, była oficerka CIA i autorka książki True or False: A CIA Analyst's Guide to Spotting Fake News, powiedziała BuzzFeed News, że operacje informacyjne państw narodowych, takich jak Rosja i Iran, dostarczyły „plan działania dla jednostek i grup, które są finansowo zmotywowane do wejścia w tę sferę”. Badacze w platformach, firmach zajmujących się bezpieczeństwem i w służbach wywiadowczych, jak powiedziała, „przeznaczają coraz więcej czasu na badanie usług dysinformacji na zamówienie, które są dostępne”.

Nie każdy wątek w dokumentacji wskazuje w tym samym kierunku. Badanie przeprowadzone przez uczonych z UC Riverside i USC, opublikowane w czasopiśmie New Media & Society i opisane przez UCR News, wykazało, że nastolatki czarnoskóre i latynoskie zgłaszają znacząco większe umiejętności w zakresie cyfrowej inteligencji, takie jak wykrywanie dysinformacji online, niż ich rówieśnicy biali, szczególnie w treści dotyczące rasy i etniczności. „Ta praca ujawnia, że młodzież kolorowa już angażuje się w zaawansowane formy cyfrowej inteligencji” – powiedziała Avriel Epps, adiunktka w Szkole Edukacji UC Riverside i autorka główna. „Rozwinęli te kluczowe umiejętności w wielu przypadkach ze swoich doświadczeń życiowych podczas nawigacji przez rasizm online, a niekoniecznie z nauczania szkolnego”.

Badanie opierało się na National Survey of Critical Digital Literacy, projekcie longitudinalnym kierowanym przez Brendesha Tynes z University of Southern California, finansowanym przez Lyle Spencer Award to Transform Education od Spencer Foundation. Ponad 100 czarnoskórych nastolatków, wraz z porównywalną liczbą rówieśników latynoskich i białych, codziennie w dziennikach raportowało, jak często analizowali, reagowali na lub ignorowali treści cyfrowe związane z rasą. Wyniki są sprzeczne z badaniem z 2021 roku Stanford History Education Group, obecnie Digital Inquiry Group, w którym uczniowie czarnoskórzy uzyskali znacznie niższe wyniki niż inne grupy rasowo-etniczne w analizie rzeczywistych mediów cyfrowych, choć to badanie nie badało reakcji związanych z rasą lub rasizmem.

Skala jest drugą stałą. CNN poinformowało w listopadzie 2023 roku, że rząd chiński zbudował największą znaną operację dysinformacji online na świecie, znaną jako „Spamouflage” lub „Dragonbridge”, i używa jej do nękania mieszkańców USA, polityków i firm, czasami grożąc celom przemocą. Meta powiedziała w sierpniu, że usunęła skupisko blisko 8 000 kont przypisanych tej grupie w drugim kwartale 2023 roku. Google powiedziała CNN, że w ostatnich latach zamknęło ponad 100 000 powiązanych kont. X zablokował setki tysięcy chińskich kont „wspieranych przez państwo” lub „powiązanych z państwem”, według blogów firmy.

Czego dokumentacja nie rozstrzyga, to czy platformy mogą nadążyć. Gleicher z Facebooka przedstawił problem jako model biznesowy, a nie taktykę. Liczba 27 przypisanych operacji z BuzzFeed News, z czego 19 w jednym roku, sugeruje, że model wciąż jest sprzedawany.